آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٠ - نامه ها

نامه ها



در شماره٣١ مجله, گزارشى از دفتر نشر ميراث مكتوب, وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى, نشر يافت. پس از آن در شماره٣٢, فهرستى از كتابهاى در حال پژوهش و نشر آن مركز را گزارش كرديم كه اينك بسيارى از آنها منتشر شده است. اكنون شمارى ديگر از آثارى را كه آن دفتر در حال نشر يا در دست تحقيق دارد, مى آوريم. اميدواريم كه ديگر مراكز پژوهشى نيز آثار در دست ترجمه, تحقيق و طرحهاى پژوهشى در حال انجام را از اين طريق گزارش كنند تا اندكى از دوباره كاريها و تباه شدن نيروها و امكانات جلوگيرى شود. آينه پژوهش
١ـ آثارالباقيه بيرونى (عربى), ابوريحان بيرونى (ق٥), تصحيحِ دكتر پرويز اذكائى.
بيرونى اين كتاب را در سال ٣٩٠ق به نام شمس الدين قابوس بن وشمگير تأليف كرده است. موضوع اصلى كتاب عبارت است از گاه شمارى و گاه شناسى ملتهاى باستانى كه ضمن آن, نكات پر ارج بسيارى درباره مسائل نجومى, جشنها و اعياد اقوام گوناگون, مراسم فرقه اى مذهبى, گزارشى راجع به مدّعيان نبوت و مطالبى بديع در تاريخ ملوك بابل, كلده, مصر, ايران, روم و يونان مى باشد. اين اثر با توجه به اضافات زاخائو بر ترجمه انگليسى آثارالباقيه در حال تصحيح است.
٢ـ احياى حكمت (فارسى), عليقلى بن قراچغاى خان (ق١١), تصحيحِ فاطمه فنا.
اين اثر شامل دو جزء است. جزء نخست در باب الهيات و جزء دوم آن درباره طبيعيات است. هر دو جلد در حال ليتوگرافى است.
٣ـ الاربعون فى شرح الاحاديث المشكلة (عربى), محمد بن محمّد مفيد (قاضى سعيد قمى) (ق١٢), تصحيحِ دكتر نجفقلى حبيبى.
اين كتاب اولين اثر مؤلف در زمينه شرح احاديث مشكل و مشتمل بر بيست وسه حديث است كه بعد از شرح توحيد از مهمترين آثار مصنف به شمار مى آيد. از اين اثر نسخه كاملى در دست نيست و بيشتر احاديث موجود, حول محور مسائل اصولى, از قبيل توحيد, نبوت, ولايت و ملكوت اعلى است و چند حديث نيز درباره طبيعت در آن ملاحظه مى شود. اين كتاب از روى نسخه هاى گوناگونى تصحيح شده و كوشش مصحح بر آن بوده كه احاديثى را كه از نسخه چاپ سنگى افتاده, باز يابد و اكنون در حال حروفچينى است.
٤ـ برهان المله (فارسى), ملا على نورى (ق١٣), تصحيحِ حامد ناجى اصفهانى.
مؤلف اين اثر را در ردّ فصل سوم كتاب ميزان الحق هانرى مارتين مسيحى, كه كوشيده است بر اصول اسلام خدشه وارد كند, نگاشته است. اين اثر اكنون در مرحله استنساخ است.
٥ ـ ترتيب السعادات و منازل العلوم و چند رساله ديگر (عربى), ابوعلى مسكويه رازى (ق٥), تصحيحِ دكتر ابوالقاسم امامى.
ترتيب السعادات و منازل العلوم, كتابى است درباره درجات سعادت آدمى و نقش علوم به مفهوم يونانى و ارسطويى آن در ايصال انسان به نيكبختى. رسائلى كه به همراه اين كتاب فراهم آمده عبارت است از: رسالة فى اللذات والآلام, كه رساله اى است فلسفى درباره ماهيت لذت و الم. رسالة فى ماهية العدل, كه كتابى است در پاسخ به سؤال ابوحيان توحيدى درباره ماهيت عدل. رسالة فى الكيميا, كه اثرى است در علم كيميا كه مصنف تحت تأثير آراى زكرياى رازى به آن پرداخته است. رسالة فى النفس والعقل, كه اثرى است در پاسخ به پرسشهايى پيرامون نفس و عقل و دفع اعتراضها و شكوكى كه در مورد جوهر بسيط وارد شده است. اين رسائل هم اكنون در مرحله حروفچينى است.
٦ ـ تاريخ احوال حزين, يا سوانح عمرى, يا سفرنامه (فارسى), حزين لاهيجى(ق١٢), تصحيحِ على دوانى.
مصنف در اين اثر به شرح زندگانى خود و وقايعى كه در طى حياتش به وقوع پيوسته است, مى پردازد. اشتمال اين اثر بر ترجمه احوال امرا, اعيان, علما و شعراى معاصرش ارزش خاصى بدان بخشيده است. اين كتاب اينك در حال نمونه خوانى مى باشد.
٧ـ تذكره نشتر عشق (فارسى), حسينقلى خان عظيم آبادى, تصحيحِ دكتر سيد كمال حاج سيد جوادى.
شرح حالى است از شاعرانى كه به زبان فارسى درباره عشق شعر سروده اند, به همراه نمونه اى از اشعارشان. اين اثر اينك در حال حروفچينى است.
٨ ـ تفسير الائمة لهداية الأمه (فارسى), محمد رضا بن عبدالحسين نصيرى طوسى (ق١١), تصحيحِ دفتر نشر ميراث مكتوب.
تفسير بسيار مفصلى است كه با روش روايى به ترجمه و تفسير روايات و آيات مى پردازد. اين اثر اكنون در حال استنساخ است.
٩ـ جواهر التفسير لتحفة الامير (فارسى), ملا حسين بن على كاشفى سبزوارى (ق٩), تصحيحِ دفتر نشر ميراث مكتوب.
از تفاسير مهمى است كه علاوه بر تفسير در ضمن چهار اصل به علوم قرآنى نيز مى پردازد. اين اثر اكنون در مرحله استنساخ است.
١٠ـ ذخيرة القيامة در ترجمه منهاج الكرامة (فارسى), علامه حلّى (ق٨), تصحيحِ عبدالله نورانى.
ترجمه اى است از كتاب منهاج الكرامه علامه حلّى در بيان نظرات شيعه پيرامون فضايل و مناقب ائمه اطهار(ع), خصوصاً حضرت امير مؤمنان(ع), با استناد به آيات و روايات. اكنون اين اثر در مرحله استنساخ است.
١١ـ رسائل حزين (فارسى), حزين لاهيجى (ق١٢), تصحيحِ دفتر نشر ميراث مكتوب.
اين رسائل شامل مجموعه ذيل است:
رساله اوزان و مقادير, اثرى است در بيان اوزان, مقادير و نصابهاى شرعى.
رساله بشارات نبوى, اثرى است در بيان بشارتهاى موجود در كتابهاى عهد عتيق و جديد بر ظهور حضرت محمد(ص).
رساله خواص الحيوان, اثرى است در اصناف, ويژگيها و شيوه هاى تربيت اسب.
رساله شجرة الطور فى شرح آيةالنور, اثرى است موجز در تفسير آيه (الله نور السموات والارض….)
رساله شرح قصيده لاميه, سروده هاى مؤلف در مناقب حضرت اميرالمؤمنين(ع) و شرح آن.
رساله فوائد السماع, اثرى است كوتاه در فوايد شنيدن صوت حسن با استناد به روايات و اقوال بزرگان و تحليل و نقد نظرات آنان.
رساله مذاكرات فى المحاضرات, اثرى است در محاسن كلام, علم مناظره و محاوره و شرايط ان.
رساله مرآة الله فى شرح آية (شهد الله…), اثرى است موجز در تفسير آيه (شهد الله انه لا اله الا هو).
رساله واقعات بين ايران و هند, اثرى است تحقيقى كه به شرح احوال برخى بزرگان ايران و هند و رخدادهاى سياسى و تاريخى آن دوران مى پردازد. اين رسائل هم اكنون در مرحله حروفچينى است.
١٢ـ رسائل دهدار (فارسى), محمد بن محمود دهدار (ق١١), تصحيحِ محمد حسين اكبرى.
اين مجموعه شامل رسائل ذيل است:
رساله اشراق النيرين, اثرى است عرفانى در بيان كيفيت ادراك انسانى و اثبات توحيد به ادله وجدانى و تطابق آفاق و انفس.
رساله الف الانسانية, تفسيرى موجز و عرفانى است بر دو سوره مباركه ضحى و انشراح.
رساله توحيد, اثرى است موجز در اثبات بارى به شيوه عرفانى.
رساله توحيد, اثرى است كوتاه در اثبات توحيد به شيوه فلسفى.
رساله درّيتيم, اثرى است در بيان حقيقت و مدارج نفس و ارتباط آن با بدن.
رساله ذوقيات عقلى و معقولات ذوقى, اثرى است مختصر در بيان برخى از مبادى فلسفى به شيوه عرفانى و تبيين برخى مسائل عرفانى به شيوه عقلانى.
رساله رقائق الحقائق, اثرى است فلسفى كه به صورت تحليلى به بررسى مهمترين مسائل وجود مى پردازد. اين رسائل هم اكنون در حال چاپ است.
١٣ـ رسائل عليقلى بن قراچغاى خان (١) (فارسى), عليقلى قراچغاى خان (ق١١), تصحيحِ محمد اكوان و عليرضا مختارپور.
اين رسائل شامل مجموعه ذيل است:
رساله علم اجمالى و تفصيلى واجب تعالى و عقول و نفوس, اثرى است در بيان آراى حكما درباره علم اجمالى و تفصيلى واجب و علم عقول قادسه و نفوس ناطقه فلكيه و انسانيه.
رساله حدودات و قانونات, رساله اى است موجز درباره تعاريف و قوانين فلسفى.
رساله مرآة الوجود والماهية, اثرى است درباره يكى از مهمترين مباحث فلسفى, يعنى وجود و ماهيت. اين رسائل هم اكنون در حال نمونه خوانى است.
١٤ـ رسائل فارسى حسن لاهيجى (فارسى), حسن بن عبدالرزاق لاهيجى (ق١٢), تصحيحِ على صدرائى نيا.
اين رسائل شامل مجموعه ذيل است:
رساله آئينه حكمت, اثرى است در حكمت كه بخش نخستين آن در مبادى حكمت, بخش دوم آن در الهيات بالمعنى الاخص و بخش پايانى آن در اخبار ائمه(ع) و اقوال علما در مدح و فضل حكمت و حكماست.
رساله اصول الدين, اثرى است استدلالى در بيان اصول و عقايد دينى, معروف به اصول خمسه.
رساله تزكية الصحبه يا تأليف المحبه, كتابى است در بيان مذمت و احكام غيبت.
رساله تحفة المسافر, اختصارى است از كتاب شريف جمال الصالحين در موضوع دعا.
رساله درّمكنون, اثرى است موجز در اثبات امامت اميرالمؤمنين على(ع) و پاسخ به اين شبهه كه اگر حضرت على(ع) قيام نكرد, چرا امام حسين(ع) چنين كرد.
رساله سرّمخزون, اثرى است كلامى درباره موضوع رجعت.
رساله منتخب شمع يقين يا آئينه دين, رساله اى است موجز در علم كلام.
رساله هداية المسافر, اثرى است كه مصنف در آن به بيان وظايف مسافر در مورد اقسام سفر, قصر, اتمام و احكام متعلق به نماز و روزه پرداخته است. اين رسائل هم اكنون در مرحله ليتوگرافى است.
١٥ـ رسائل فاضل هندى (فارسى), فاضل هندى (ق١٢), تصحيحِ عبدالله نورانى.
اين رسائل شامل مجموعه ذيل است:
رساله بينش غرض و آفرينش, مختصرى است در علم كلام كه مصنف در بخش امامت به تحليل ادله عامّه پرداخته است.
رساله چهار آئينه, اثرى است كلامى درباره توحيد بارى و امامت.
رساله حكمت خاقانيه, اثرى است فلسفى شامل الهيات, طبيعيات و منطق. اين رسائل در مرحله حروفچينى است.
١٦ـ رسائل قاضى سعيد قمى (عربى), محمّد بن محمّد مفيد (قاضى سعيد قمى) (ق١٢), تصحيحِ رضوان عبدلى.
اين رسائل شامل مجموعه ذيل است:
رساله مرقاة الأسرار, اثرى است در بيان ربط حادث به قديم و بحث از اصل حدوث عالم.
رساله النفحات الالهية و خواطر الالهامية, اثرى است در تبيين و اثبات اصالت ماهيت و رد اصالت وجود و ساير مباحث درباره وجود و ماهيت.
رساله الأنوار القدسية, اثرى است در تبيين حقيقت هيولا, صورت و نفس.
رساله المقصد الأسنى, اثرى است در بيان ماهيت حركت و وجود آن.
رساله الحديقة الورديه, اثرى است درباره مسأله معراج.
رساله البرهان القاطع و النور الساطع, ترجمه عربى است بر رساله وجود ملا رجبعلى تبريزى (استاد مصنف) كه درباره مباحث مربوط به وجود نگاشته شده است.
رساله الطلائع و البوارق, مفصلترين و عميقترين اين رسائل است كه درباره اين مسأله كه (هر حقيقتى صورتى دارد و بهترين صور, صورت انسانى است), به رشته تحرير درآمده است. اين رسائل اينك در حال نمونه خوانى است.
١٧ـ رسائل ملا على نورى (فارسى و عربى), على بن جمشيد نورى اصفهانى (ق١٣), تصحيحِ حامد ناجى اصفهانى.
رسائل فارسى اين مجموعه عبارت است از:
رساله امامت, گفتارى است كوتاه در تحليل مسأله امامت از ديدگاه كلام و عرفان.
رساله اجوبة المسائل, پاسخى است به بيش از سى پرسش در زمينه معارف اسلامى, بويژه تحليل مسائل كلامى همچون علم امام و تجرد روح كه بيشتر اين پرسشها توسط اصولى بزرگ, ميرزاى قمى طرح شده است.
رساله شرح مثنوى معنوى, شرح منظوم بيست وپنج بيت از مثنوى مولوى است. مصنف هر بيت را با پنج بيت شرح كرده و به استقبال آن رفته است.
رسائل عربى اين مجموعه عبارت است از:
رساله الرقيمة النورية فى قاعدة بسيط الحقيقة, رساله نفيسى است در تشريح قاعده (بسط الحقيقة كل الأشياء). رساله شرح حديث زينب عطاره, از مفصلترين نگاشته هاى مصنف است كه در شرح حديث زينب عطاره در بيان معرفت عوالم غير مادى به رشته تحرير درآمده و حاوى مسائل دقيق عرفانى و شرح احاديث نيز مى باشد.
رساله شرح حديث نورانيت, اثرى است در تحليل و شرح حديث فوق كه در جوامع خاصّ روايى, چون مشارق انوار اليقينِ برسى, آمده است. رساله ياد شده بيانگر مسأله امامت و سرّ ولايت است.
رساله شرح حديث (هل رأيت رجلاً فى الدنيا….) اين اثر به بررسى حديث مفصل فوق پرداخته كه در پاره اى از متون روايى آمده است.
رساله السراج المنير فى الكشف عن وحدانية الكبرى, اثرى است مفصّل در تفسير سوره توحيد با نگرشى عرفانى ـ عقلى. اين رسائل اينك در حال حروفچينى است.
١٨ـ رساله عين الحياة و العروة الوثقى (عربى), شيخ بهائى (ق١٢), تصحيحِ اكبر ايرانى.
مرحوم شيخ بهايى(ره) پس از اتمام كتاب شريف العروة الوثقى, كه بتفصيل در تفسر سوره حمد نوشته شده است, به نگارش اين تفسير همت گماشت. بناى وى بر اين بوده كه تمام قرآن را به روش ادبى, نقلى و نظرى به نحو اجمال تفسير نمايد كه موفق به انجام آن نشد و تنها تا پايان آيه ٣٥ سوره آل عمران را به رشته تحرير درآورد. حروفچينى كتاب العروة الوثقى به اتمام رسيده و رساله عين الحياة در حال تصحيح و تحشيه مى باشد.
١٩ـ رساله نور العيون (فارسى), محمد بن منصور يمانى (ق٥), تصحيحِ دفتر نشر ميراث مكتوب.
ترجمه اى است از كتاب حنين بن اسحاق در ده مقاله كه به روزگار المقتدى بامرالله و به دستور ملكشاه سلجوقى به سال ٤٨٠ق در علم چشم پزشكى به رشته تحرير درآمده است. اين اثر هم اكنون در مرحله استنساخ است.
٢٠ـ رساله تأويل الآيات (عربى), شيخ بهائى (ق١٢), تصحيحِ دفتر نشر ميراث مكتوب.
اين رساله, تفسيرى است عرفانى و بسيار باارزش به لسان اهل ذوق و هماهنگ با نظم قرآن. مصنف در اين كتاب از تفسير مطالب تكرارى, مشابه و آياتى كه به گمان او قابل تأويل نبوده يا نياز به تأويل نداشته اند, احتراز كرده است. اين اثر اكنون در مرحله استنساخ و تصحيح است.
٢١ـ شافع حشر (فارسى), محمّد بن منصور دشتكى (ق١٠ـ١١), تصحيحِ اكبر ايرانى.
تفسيرى است بر سوره حشر مستند بر اقوال مفسران, آراى عرفا, روايات و اشعار عرب. اين كتاب در حال حاضر در حال تصحيح است.
٢٢ـ فتح السبل و والاغاثه (فارسى), حزين لاهيجى (ق١٢), تصحيحِ ناصر باقرى بيدهندى.
فتح السبل, اثرى است كلامى كه به بررسى نظريات موافق و مخالف در باب امامت مى پردازد. اين كتاب اكنون در حال نمونه خوانى دوم است و تا پايان مرداد ماه ٧٥ منتشر خواهد شد.
٢٣ـ فتوح المؤمنين (فارسى), فتح الله بن عزيزالله ايادى (ق١٠), تصحيحِ دكتر محمود فاضل يزدى مطلق.
كتابى است در باب اخلاق با استناد به آيات و روايات شيعه و حكايات و اشعار فارسى. تصحيح و مقابله اين اثر رو به اتمام است.
٢٤ـ كيمياى سعادت (فارسى), ابوعلى مسكويه (ق٥), ترجمه ابوطالب محمد بن ابوالقاسم (ق١٣), تصحيحِ دكتر ابوالقاسم امامى.
اين كتاب ترجمه روان و شيوايى است از طهارة الأعراق ابن مسكويه در علم اخلاق و حكمت عملى. مترجم خود را از شاگردان شيخ مرتضى انصارى معرفى مى كند و توضيحات خود را در داخل متن با جمله (مترجم مى گويد) مى آورد. اين اثر اكنون در مرحله ليتوگرافى است.
٢٥ـ عقل و عشق يا مناظرات خمس (فارسى), صائن الدين بن تُركه (ق٩), تصحيحِ اكرم جودى نعمتى.
اين اثر بيش از هر رساله ديگر مؤلف, شامل ارزيابيهاى او نسبت به عقل آدمى است. مؤلف اين رساله را در غالب داستانى دلنشين و متأثر از داستانهاى رمزى ابن سينا و بخصوص سهروردى نگاشته است. اين اثر اكنون در مرحله ليتوگرافى است.
٢٦ـ يوسفيه (فارسى), محمد هادى بن ابوالحسين شريف نائينى (ق١٣), تصحيحِ دفتر نشر ميراث مكتوب.
اين كتاب با نثر ادبى روان و ضمن آيات و روايات, تاريخ انبيا و اوليا, اشعار و حكمتها, به مقايسه حادثه خونبار كربلاى حسينى با ماجراى حضرت يوسف(ع) مى پردازد. اين اثر اكنون در مرحله استنساخ است.
٢٧ـ تذكرة الشعرا, محمد مطربى سمرقندى (تأليف سال ١٠١٣هـ.ق), به كوشش اصغر جانفداه و على رفيعى علا مرودشتى.
شامل شرح حال ٣٤٣ شاعر دو قرن نهم و دهم و نيز برخى از شعراى ماوراءالنهر است.
٢٨ـ تقويم التواريخ, حاجى خليقه, به كوشش ميرهاشم محدّث.
تقويم وقايع تاريخى از حضرت آدم(ع) تا قرن يازدهم است.
٢٩ـ مُجمَل رَشوند, دكتر منوچهر ستوده و عنايت الله مجيدى.
شرح وقايع تاريخى مربوط به سالهاى ١٢٧١ـ١٢٧٦ مربوط به منطقه رودبار و الموت است.
٣٠ـ مفاتيح الاسرار شهرستانى, تفسير سوره حمد و بقره, تصحيحِ دكتر محمد على آذرشب (در سه مجلد).
n